Rakamlarla ABD'deki Türk Toplumu: Nüfus, Eğitim ve Başarı Hikâyeleri

ABD'de resmi rakamlara göre 241.156 Türk kökenli insan yaşıyor. Ama gerçek rakam muhtemelen 350.000 ile 500.000 arası. Neden bu kadar fark var? Nüfus Sayımı'nda köken bildirimi gönüllü. İkinci-üçüncü kuşak Türk-Amerikalıların çoğu o soruyu boş bırakıyor ya da dümdüz "American" yazıyor.

Sayısal olarak küçük bir topluluğuz, tamam. Ama eğitim ve girişimcilikte ABD ortalamalarını ikiye katlıyoruz. Veriler ilginç.

Fotoğraf: Pexels

Nüfus ve Coğrafi Dağılım

ACS (Amerikan Toplum Anketi) verilerine göre en kalabalık olduğumuz eyaletler sırasıyla New York (34.179), California (31.858), New Jersey (24.891), Florida (18.377), Texas (17.339) ve Virginia (10.592).

New York açık ara birinci. Manhattan, Brooklyn, Queens: Türk restoranları, kültür merkezleri, iş ağları... Bir nevi Türk-Amerikan başkenti. California'da LA ve Körfez Bölgesi'nde teknoloji ve akademi ağırlıklı bir Türk varlığı var. New Jersey'de Paterson, Clifton, Fort Lee gibi şehirlerde köklü topluluklar oluşmuş, New York'a yakınlık büyük etken. Florida tarafında turizm ve gayrimenkul çekiyor, Texas'ta enerji ve sağlık, Virginia'da ise D.C.'ye yakınlık nedeniyle diplomatlar ve federal kurumlarda çalışan profesyoneller yoğunlaşmış.

Bu altı eyalet, ABD'deki Türk nüfusunun yüzde 57'si. Washington eyaleti (8.705), Illinois (7.800 civarı), Pennsylvania ve Maryland da kayda değer.

Eğitim Düzeyi: Ulusal Ortalamanın Neredeyse İki Katı

Bence Türk-Amerikan topluluğunu en çok ayıran istatistik bu: 25 yaş üstü Türk kökenli Amerikalıların yüzde 60,7'si lisans veya üstü dereceye sahip. ABD ortalaması yüzde 33,1.

Nereden geliyor bu? 1965'teki Göç ve Vatandaşlık Yasası nitelikli iş gücüne kapıyı açtı. Türkiye'den mühendisler, doktorlar, akademisyenler geldi. Onların çocukları da aynı eğitim düzeyini sürdürdü. Nesil birikimi diyebileceğimiz bir şey oluştu; topluluk genelinde akademik profil hâlâ çok yüksek.

MIT, Stanford, Harvard, Columbia, Johns Hopkins: bu üniversitelerin öğretim üyeleri arasında yüzlerce Türk kökenli akademisyen var. 2004'te kurulan TASSA (Türk-Amerikan Bilim İnsanları ve Akademisyenler Derneği) bu ağı güçlendirmeye çalışıyor, 1.000'den fazla üyesi var.

Göç Tarihi: İki Büyük Dalga

İlk dalga 19. yüzyıl sonu, 20. yüzyıl başı. Osmanlı'dan gelen göçmenler çoğunlukla vasıfsız işçilerdi: Detroit'te otomobil fabrikaları, New York'ta tekstil atölyeleri, Midwest'te çelik sanayisi. Çoğu para biriktirip dönecekti. Dönemedi.

Asıl belirleyici dalga 1965 sonrası. Bu sefer gelenler üniversite eğitimli profesyonellerdi: doktorlar, mühendisler, bilim insanları. Büyük şehirlere yerleşip hızla yükseldiler. 80'ler ve 90'larda Türkiye'deki çalkantılar da göç profilini çeşitlendirdi.

2000'lerden itibaren tablo yine değişti: teknoloji girişimcileri, yüksek lisans ve doktora öğrencileri, sanatçılar, uluslararası şirketlerin transfer çalışanları.

Başarı Hikâyeleri: Nobel'den Fortune 500'e

Nüfusuna oranla bu kadar başarı hikayesi üreten topluluk bulmak gerçekten zor.

Aziz Sancar, 2015'te DNA onarım mekanizmaları üzerine çalışmalarıyla Kimya Nobel'ini aldı. North Carolina Üniversitesi'nde biyokimya profesörü, ABD Ulusal Bilimler Akademisi'ne seçilen ilk Türk. Daron Acemoğlu, MIT'de ekonomi profesörü; 2024'te kurumsal ekonomi alanındaki çalışmalarıyla Nobel Ekonomi Ödülü'nü aldı. Dünyanın en çok atıf yapılan ekonomistlerinden biri.

Muhtar Kent, diplomat Necdet Kent'in oğlu, 2009-2019 arası Coca-Cola'nın CEO'su ve başkanıydı. Hamdi Ulukaya 1994'te Türkiye'den geldi, 2005'te kurduğu Chobani ile ABD yoğurt pazarını baştan aşağı değiştirdi; yıllık ciro 2 milyar doları aşıyor. Çalışanlarına şirket hissesi dağıtmasıyla ve mülteci istihdamına verdiği destekle de biliniyor.

Ahmet Ertegün, diplomat Münir Ertegün'ün oğlu, 1947'de Atlantic Records'u kurdu. Ray Charles, Aretha Franklin, Led Zeppelin, Rolling Stones... Rock and Roll Hall of Fame'in kurucu başkanıydı. Hikmet Ersek Western Union'ın eski CEO'su, Dr. Mehmet Öz ise kalp-damar cerrahisi uzmanlığı ve TV programıyla ABD'nin en tanınan doktorlarından biri oldu.

Sivil Toplum ve Örgütlenme

ABD genelinde 300'den fazla Türk-Amerikan derneği, vakfı ve sivil toplum kuruluşu var. Üç büyük çatı örgütü altında toplanıyorlar:

Amerikan Türk Dernekleri Asamblesi (ATAA) 1979'da kuruldu, 50'den fazla şubesi var ve 500.000 Türk kökenli Amerikalıyı temsil ettiğini söylüyorlar. Türk Amerikan Dernekleri Federasyonu (FTAA) New York merkezli, kuzeydoğuda güçlü. Türk Amerikan İttifakı (TAA) ise Washington D.C. merkezli.

Bunların dışında Türk Mirası Örgütü, Türk Kültür Vakfı, Türk Hayırseverlik Fonları, TASSA gibi kuruluşlar da var. Kültürel etkinliklerden siyasi savunuculuğa, burs programlarından mesleki ağlara kadar geniş bir alanda çalışıyorlar.

Sayım Zorlukları ve Gerçek Rakamlar

Gerçek büyüklüğümüzü bilmek neden bu kadar zor? Köken bildirimi gönüllü, ikinci-üçüncü kuşaklar yazmıyor. Üstelik ABD nüfus sayımında uzun yıllar MENA (Orta Doğu ve Kuzey Afrika) kökenli bireyler için ayrı kategori yoktu ve Türk kökenli Amerikalılar "Beyaz" kategorisine dahil ediliyordu. MENA kategorisi için çalışmalar var ama henüz tam uygulanmadı.

İlginç bir detay: ABD Dışişleri Bakanlığı Türkçeyi "kritik dil" olarak tanımlıyor ve Türk-Amerikan topluluğunu "Önemli Miras Topluluğu" (Key Heritage Community) olarak nitelendiriyor. Yani resmi düzeyde topluluğun önemi kabul ediliyor.

Küçük Ama Güçlü

330 milyonluk bir ülkede sayısal olarak küçük bir dilimiz. Ama iki Nobel ödülü, Fortune 500 CEO'ları, müzik endüstrisinin kurucu isimleri, binlerce akademisyen, doktor ve mühendis. 241.000 kişilik resmi rakamla kıyaslandığında bu tablo gerçekten etkileyici.

Teknoloji sektöründe artan Türk girişimci varlığı, akademideki güçlü performans ve topluluk örgütlerinin profesyonelleşmesi; büyüme devam edecek gibi görünüyor.

Bu yazıda kullanılan istatistikler, ABD Nüfus Sayım Bürosu Amerikan Toplum Anketi (ACS) 5 Yıllık Tahminleri, Amerikan Türk Dernekleri Asamblesi (ATAA) ve Türk Amerikan Koalisyonu (Turkish Coalition of America) verilerine dayanıyor.